Zo werkt het
Of uw aanbouw vergunningvrij is, staat in de landelijke regels uit onze hoofdgids over de aanbouw. Deze pagina gaat over wat per gemeente verschilt: de leges, het vooroverleg, de welstand en lokale regels. Hij beschrijft Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen. Woont u in een andere gemeente, vraag het dan na bij die gemeente.
De leges staan per gemeente in een tarieventabel. Die maakt onderscheid tussen het bouwtechnische deel en het ruimtelijke deel (de omgevingsplanactiviteit). Moet u voor beide een vergunning hebben, dan betaalt u de som. In Leeuwarden, Súdwest-Fryslân en Smallingerland adviseert Hûs en Hiem over de welstand; die kosten komen bij de leges.
Leeuwarden
Volgens de Legesverordening Leeuwarden 2026 kost het bouwtechnische deel 0,65 procent van de bouwkosten (minimum € 20) en het ruimtelijke deel 2,6 procent (minimum € 100), beide bij bouwkosten onder € 1.000.000. Het welstandsadvies van Hûs en Hiem hangt af van de bouwkosten en is maximaal € 3.230. Toetst een ambtenaar uw plan aan de sneltoetscriteria uit de welstandsnota, dan is het € 50.
Een vooroverleg dient u in via de tegel "Uw idee verkennen" in het Omgevingsloket. Het basistarief is € 467,28. Volgens de pagina Bouwen krijgt u dat terug als u daarna een vergunning aanvraagt, de kosten van een welstandsadvies niet.
De Welstandsnota gemeente Leeuwarden 2022 heeft kleine-bouwcriteria voor aanbouwen:
- "Er is geen sprake van plaatsing in het voorerfgebied"
- "De afstand van de aanbouw aan de zijgevel tot de zijerfgrens is minimaal 1m"
- het plan is gelijk aan een eerder vergund plan bij hetzelfde woningtype, met een positief welstandsadvies van hoogstens 5 jaar oud.
De reguliere procedure duurt volgens Procedure omgevingsvergunning aanvragen of melden maximaal 8 weken, één keer te verlengen met 6 weken. Hulp bij het indienen krijgt u op afspraak op het gemeentehuis.
Súdwest-Fryslân
De tarieventabel 2026 rekent voor het bouwtechnische deel € 48,20 bij bouwkosten onder € 5.000, en daarboven € 5,46 voor elke € 500 tot € 25.000. Het ruimtelijke deel kost € 112,45 onder € 5.000, met € 12,76 per € 500 daarboven tot € 25.000. Een vooroverleg kost € 501,30 "ongeacht de uitkomst daarvan". Voor de bouwkosten in uw aanvraag biedt de gemeente een rekentabel met kengetallen uit 2023.
Een garage of aan- en uitbouw kan volgens Garage, aan- of uitbouw een flitsvergunning krijgen, "binnen 5 werkdagen" verleend (de pagina Omgevingsvergunning noemt twee werkdagen). Het plan moet "in maat, schaal en verschijningsvorm ondergeschikt aan het hoofdgebouw" zijn, en een gevel naar het voorerf heeft minstens 10 procent ramen of deuren. Volgens Flitsvergunning aanvragen kan het niet bij een monument, in een beschermd stads- of dorpsgezicht of binnen 1 km van een Natura 2000-gebied. U betaalt ook als de vergunning niet wordt verleend.
De welstandscommissie vergadert in Sneek; de agenda staat op de pagina Welstand. Voor vragen of een afspraak: 14 0515 of omgeving@sudwestfryslan.nl.
Smallingerland
De Legesverordening Smallingerland 2026 rekent voor zowel het bouwtechnische als het ruimtelijke deel 1,21 procent over het deel van de bouwkosten tot € 25.000 (minimum € 100) en 1,17 procent over het deel van € 25.001 tot € 100.000. Een vooroverleg kost € 198 voor een "zeer eenvoudig/toets vergunningsvrij vooroverleg" en € 540 voor een verkennen initiatief; de pagina Verkennen initiatief noemt nog € 529. U krijgt meestal binnen 6 weken een reactie. Een intaketafel kost € 699.
De raad stelde in april 2026 de Nota Omgevingskwaliteit vast. Die vervangt de welstandsnota 2014 zodra het eerste wijzigingsbesluit van het omgevingsplan in werking treedt. De nota kent vier niveaus, van welstandsvrij tot hoge kwaliteit, en zegt: "Aan- en uitbouwen zijn ondergeschikt". De adviescommissie "mag afwijken van de regels als uw bouwplan niet of nauwelijks zichtbaar is vanuit de openbare ruimte".
Volgens Omgevingsvergunning aanvragen krijgt u bij de reguliere procedure binnen 8 weken een beslissing.
Heerenveen
De Legesverordening 2026 rekent voor het bouwtechnische deel 0,920 procent over het deel van de bouwkosten tot € 36.000 (minimum € 129,50) en 1,030 procent over het deel van € 36.000 tot € 510.000. Het ruimtelijke deel kost 2,410 en 2,660 procent over dezelfde delen.
Een vooroverleg kost 25 procent van de leges van de latere aanvraag, met een minimum van € 129,50; de rest betaalt u bij de aanvraag. "Door de vele aanvragen kan dit enkele maanden duren." Sneller is de bouwplantoets: u mailt een schets naar vergunningen@heerenveen.nl en krijgt binnen een week antwoord.
De welstandsnota 2016 zegt: "In principe zijn alle achterkanten bij woningen welstandsluw". Daar geldt alleen de excessenregeling, en "een één-laagse uitbreiding aan de achterzijde van het hoofdgebouw" valt "meestal wel binnen de welstandsluwe zone". Dat geldt niet bij een monument of in een beschermd stads- of dorpsgezicht, en bij hoekwoningen in gebieden van niveau 1 is het hele achtererf niet welstandsluw.
De Adviescommissie Omgevingskwaliteit vergadert openbaar; de volgende vergadering is volgens de pagina Welstandscommissie op 24 november 2026. Telefoon: 14 0513.
Bronnen
- Gemeente Leeuwarden, Legesverordening Leeuwarden 2026 (geldend van 09-06-2026)
- Gemeente Leeuwarden, Bouwen
- Gemeente Leeuwarden, Procedure omgevingsvergunning aanvragen of melden
- Gemeente Leeuwarden, Welstandsnota gemeente Leeuwarden 2022
- Gemeente Súdwest-Fryslân, Verordening op de heffing en invordering van leges 2026 (geldend van 01-01-2026)
- Gemeente Súdwest-Fryslân, Omgevingsvergunning
- Gemeente Súdwest-Fryslân, Garage, aan- of uitbouw
- Gemeente Súdwest-Fryslân, Flitsvergunning aanvragen
- Gemeente Súdwest-Fryslân, Welstand
- Gemeente Smallingerland, Legesverordening Smallingerland 2026 (geldend van 31-12-2025)
- Gemeente Smallingerland, Verkennen initiatief
- Gemeente Smallingerland, Omgevingsvergunning aanvragen
- Gemeente Smallingerland, Nota Omgevingskwaliteit (geldend van 30-04-2026)
- Gemeente Heerenveen, Legesverordening 2026 (geldend van 19-12-2025)
- Gemeente Heerenveen, Vooroverleg
- Gemeente Heerenveen, Bouwplantoets
- Gemeente Heerenveen, Welstandsnota 2016
- Gemeente Heerenveen, Welstandscommissie
Laatst gecontroleerd op 13 november 2026.
